Thứ Hai, 18 tháng 7, 2016

Việt Nam đang tự làm khó mình

Gần 22 tỷ USD vốn ODA đã ký hiệp định mà chưa được giải ngân. Chính phủ khiếp sợ vì có tiền mà không thể tiêu, trong khi nguy cơ mất nguồn vốn là có thật. Không còn ODA, vn sẽ lấy tiền đâu để đầu tư?

Có, không giữ

Hàng loạt cái tên, đúng đắn là 17, đã được nhắc đến. Đó là các dự án Phát triển cơ sở hạ tầng giao thông Mekong; cao tốc Đà Nẵng – Quảng Ngãi; Giao thông thành phố Hải Phòng; Tạo ra năng lượng tái tạo; Đại học kiểu mới… và điểm chung của các dự án này là đều sử dụng vốn vay ODA từ Ngân hàng Trái đất (WB) nhưng giải ngân chậm rãi và có nguy cơ bị điều chuyển vốn đầu tư sang dự án khác, thậm chí bị WB “cắt” vốn.

Hơn 3 tỷ USD đã được WB cho vn vay ưu đãi để triển khai các dự án này, một con số không hề nhỏ trong bối cảnh vốn ngân sách nhà nước của vn quá hạn hẹp. Nhưng có tiền lại không giải ngân được và nguy cơ mất nguồn vốn là khá lớn một khi WB cho vn “tốt nghiệp” ODA vào cuối năm 2017. Khi đó, tổ chức tài chính này sẽ dừng cấp vốn vay ưu đãi (IDA) cho vietnam, thay vào đó là các khoản vay kém ưu đãi hơn (IBRD).

Vốn bị bỏ phí đã đành, nguy cơ dang dở các dự án cần thiết là có thật và điều này sẽ khiến đồng vốn ODA quý báu này không những không được sử dụng hiệu quả mà còn là một sự lãng phí lớn.

Thậm chí, con số không chỉ là 3 tỷ USD. Tin tức đã được lên tiếng cho biết, có đến gần 22 tỷ USD vốn ODA đã được ký kết hiệp định nhưng chưa được giải ngân. Trong số này, phần nhiều là các khoản ODA ưu đãi của nhóm 6 ngân hàng tạo ra. Vốn có sẵn mà chẳng thể giải ngân, phục vụ mục tiêu tạo ra kinh tế – xã hội, đó là một điều đáng tiếc.

Hiện kỹ năng tận dụng tối đa nguồn lực ODA của Việt Nam khá hạn nhạo báng bởi các chính sách phức tạp không cần thiết.

Một điều khá khó hiểu là những năm gần đây, giải ngân vốn ODA lại có dấu hiệu giảm dần. ví dụ, theo số liệu của Bộ Kế hoạch và Đầu tư, vốn ODA giải ngân sau hai năm 2013 – 2014 đạt mức kỷ lục, tương ứng trên 5,1 tỷ USD và 5,65 tỷ USD, đã giảm xuống chỉ còn 3,7 tỷ USD vào năm 2015 – chỉ bằng 65,42% mức giải ngân năm 2014 và thấp hơn mục tiêu đã đề ra (5 tỷ USD). Sáu bốn tuần đầu năm nay, con số được ước tính là 1,85 tỷ USD, gần tương đương với cùng kỳ năm ngoái, nghĩa là tiếp tục thiên hướng giải ngân thấp và không có sự cải thiện.

Câu chuyện nằm ở chỗ, suốt 20 năm qua, vn đã luôn cố gắng để kêu gọi và chiếm được sự ủng hộ của các đối tác sản xuất, thông qua các cam đoan cấp ODA hàng năm. Niềm tự hào luôn được nhắc tới, đó là chắc chắn ODA luôn năm sau cao hơn năm trước và điều này khẳng định niềm tin của các đối tác tạo ra dành cho Việt Nam. Điều đó hoàn toàn đúng, nhưng thật đáng tiếc rằng vốn cam đoan đã ít được hiện thực hóa bằng các hiệp định, càng ít hơn nữa trong giải ngân.

Hiện khả năng tận dụng tối đa nguồn lực ODA của vn khá hạn chế giễu bởi các chính sách phức tạp không quan trọng, làm kéo dài quá trình chuẩn bị và phê duyệt các dự án do bên ngoài tài trợ, giảm hiệu suất và hiệu quả của nguồn tài chính bên ngoài đối với việc cung cấp cơ sở hạ tầng”, ông Eric Sidgwick, Giám đốc Giang sơn Ngân hàng Phát triển châu Á (ADB) đã hơn một lần nhấn mạnh điều này.

Như vậy là vn có tiền mà không biết tiêu. Thực tế này rõ ràng tới nỗi chính Thủ tướng Chính phủ Nguyễn Xuân Phúc cũng đã rất sốt ruột. “Yêu cầu số 1 lúc này là không để có tiền mà không giải ngân được mà phải đưa nguồn vốn trái phiếu Chính phủ, vốn ngân sách còn dư, vốn ODA và các nguồn vốn hợp lí khác vào nền kinh tế để thúc đẩy tăng trưởng kinh tế”, Thủ tướng đã nói như vậy tại phiên họp của Chính phủ về kinh tế vĩ mô hồi cuối tháng năm/2016.

Mất, lấy tiền đâu để đầu tư?

Có rất nhiều quan điểm khác biệt về việc Việt Nam có nên sử dụng vốn ODA nữa hay không. Người ủng hộ, kẻ lắc đầu. Thậm chí, chuyên gia kinh tế Võ Đại Lược còn cho rằng, không còn ODA có khi lại là điều tốt cho vietnam. Lý do được vị chuyên gia này đưa ra là các khoản vay ODA thường kèm theo các điều kiện bắt buộc, ví như nhà thầu của nước cung cấp ODA phải được chấp hành dự án, hay các thỏa thuận về lương chuyên gia…, do vậy nếu tính cả chi phí tiêu cực, thất thoát, các điều kiện nước cho vay áp đặt thì có khi lãi suất còn cao hơn vay thương mại rất nhiều.

Điều này thực tế không hẳn là sai. ODA không phải là một bữa tiệc không tính phí như không ít người vietnam đã từng nghĩ. Và vì không phải là bữa tiệc không tính phí nên việc cân nhắc có sử dụng hay không là điều dễ hiểu, nhất là trong bối cảnh nợ công của vietnam đang tăng cao, lên đến 62,2% GDP vào cuối năm 2015 và dường như “mũi dùi dư luận” đều đang hướng về ODA.

Đương nhiên, chuyên gia cao cấp Cao Viết Sinh cho biết, áp lực nợ công và trả nợ của vietnam hiện nay không nằm ở các khoản vay nước ngoài với thời hạn dài, lãi suất thấp, mà nằm ở các khoản vay ngắn hạn ở trong nước. Chính Bộ trưởng Bộ Tài chính Đinh Tiến Dũng cũng đã cho biết, tỷ trọng nợ công từ vay trong nước hiện đã lớn hơn vay nước ngoài, tương ứng là 56% và 44%. Và dù thời hạn vay trong nước đã tăng lên 5,02 năm vào thời điểm tháng 6/2016, thay vì chỉ 2,8 – 2,9 năm như vào giai đoạn 2012 – 2013, lãi suất cũng đã giảm từ 7-10%/năm xuống còn 6,7 – 6,8%/năm, nhưng áp lực nợ công và trả nợ vẫn đè nặng lên ngân sách eo hẹp của vn.

Câu chuyện nằm ở chỗ, hiện bội chi ngân sách của Việt Nam khá cao, khi mà chi thường xuyên đã lên tới 65-70% tổng chi ngân sách; phần còn lại là để thi hành nghĩa vụ trả nợ; muốn đầu tư thì hoàn toàn phải đi vay. Trong bối cảnh ấy, không còn ODA nữa thì vn lấy tiền đâu mà đầu tư?

Không thể duy ý chí theo kiểu “huy động từ các nguồn khác” một cách thông thường bình thường. Khi vốn ngân sách, vốn trái phiếu Chính phủ hạn hẹp và mô hình hợp tác công tư (PPP) chưa thể phát huy hiệu quả, vietnam vẫn phải trông chờ vào vốn ODA, dù là thời điểm đến các khoản vay sẽ có lãi suất cao hơn so với mức ưu đãi hiện nay. GS-TSKH Nguyễn Mại, nguyên Phó chủ nhiệm Ủy ban Nhà nước về Thích hợp tác và Đầu tư đã bày tỏ quan điểm như vậy.

Dù việc vn biến thành đất nước có thu nhập trung bình sẽ làm giảm các cơ hội tiếp cận nguồn cung cấp vay ưu đãi từ các ngân hàng sản xuất đa phương, song nguồn tài chính này vẫn ưu đãi hơn về lãi suất, phí vay và thời hạn trả nợ so với nguồn tài chính tư nhân bình thường. Do vậy, đây vẫn là nguồn lực quan trọng để vietnam thúc đẩy tạo ra kinh tế – xã hội”, ông Eric Sidgwick nói.

Theo tính toán của Bộ Kế hoạch và Đầu tư, giai đoạn 2016 -2020 vn cần huy động đến 39,5 tỷ USD vốn ODA và vốn vay ưu đãi để đáp ứng nhu cầu vốn đầu tư tạo ra trong giai đoạn này. Bên cạnh đó, WB đã công bố cho vietnam “tốt nghiệp” ODA vào cuối năm 2017. ADB có thể cũng sẽ ngừng cung cấp các khoản vay ưu đãi (ADF), thay vào đó là vốn vay kém ưu đãi hơn (OCR) sau WB trong 1-2 năm. Anh đã thông báo sẽ dừng cấp vốn ODA cho vietnam từ năm 2016. Một vài đối tác khác như Phần Lan, Na Uy đã và đang thực hiện chính sách cắt giảm dần vốn ODA cho vietnam trong giai đoạn 2016-2020.

Thực tế cho thấy, sau khi Việt Nam trở thành non sông có thu nhập trung bình thấp vào năm 2010, sự suy giảm vốn ODA khá rõ nét. Tổng vốn ODA và vốn vay ưu đãi ký kết từ chỗ đạt mức cao nhất là trên 6,9 tỷ USD vào năm 2011 đã giảm dần xuống còn hơn 2,75 tỷ USD vào năm 2015. Thời của đầu tư dễ dãi cho cơ sở hạ tầng bằng nguồn vốn ODA có lẽ đã mở đầu chấm dứt. Đây là một thách thức rất lớn đối với vn, khi nhu cầu vốn đầu tư phát triển không ngừng tăng lên.

Hối thúc sử dụng hiệu quả

ODA đích thực không phải là một bữa trưa free, và vì vậy, trong bối cảnh nguồn vốn ấy đang dần thu hẹp, với các điều khoản ít ưu đãi hơn thì càng đòi hỏi vietnam phải vay bình yên và sử dụng hiệu quả hơn. Cần có một chính sách rõ ràng để hướng dẫn các nguồn đầu tư trong mai sau cho những lĩnh vực mà vietnam ưu tiên là điều đã được nhiều đối tác sản xuất của vn khuyến nghị.

Bỏ chế độ cấp phát ODA cho địa phương, thay vào đó phải là đi vay và cho vay lại, để buộc địa phương phải vay có trách nhiệm và sử dụng vốn ODA hiệu quả hơn. Các thủ tục liên quan đến việc giải ngân các dự án ODA cũng cần được cải thiện… Đây là những giải pháp đã được đề xuất và nó hoàn toàn chính xác, cần được tăng mạnh trong thời gian tới để vừa thúc đẩy giải ngân, vừa nâng cao hiệu quả sử dụng vốn ODA.

Vấn đề còn lại là làm sao tái cơ cấu nợ công của vietnam, để nợ công luôn ở ngưỡng an toàn? Câu trả lời nằm ở chính Việt Nam. Đó là làm sao giảm chi thường xuyên, bằng cách chi tiêu dè xẻn, tinh giản bộ máy nhà nước quá bừa bãi, để có thêm tiền chi cho đầu tư. Lúc ấy, áp lực đi vay và trả nợ sẽ phần nào vơi bớt. Khi ấy, có thể vietnam sẽ không còn phải quá dựa vào vào ODA để không còn phải lo “có – không giữ; mất – tiền đâu để đầu tư”.

Theo Hoàng Phương

Diễn đài doanh nghiệp


Có thể bạn quan tâm: New Hội An City

0 nhận xét:

Đăng nhận xét

Lưu ý: Chỉ thành viên của blog này mới được đăng nhận xét.

Nhận theo dõi qua Email